Đào móng nhà phát hiện vàng: Tài sản thuộc về chủ nhà hay Nhà nước?

Nhiều người thắc mắc, trong trường hợp đào móng làm nhà vô tình phát hiện vàng được chôn dưới đất, liệu số tài sản này mặc nhiên thuộc về chủ nhà hay phải giao nộp cho Nhà nước. Vấn đề pháp lý này đã được chuyên gia phân tích, làm rõ theo quy định hiện hành.

Gửi câu hỏi tới Chuyên mục “Chat với chuyên gia” do Trường Đại học Luật TP.HCM phối hợp với báo Pháp Luật TP.HCM tổ chức, bạn đọc Hàn Đại nêu thắc mắc:
“Em tôi gọi điện báo rằng khi đang đào móng làm nhà thì phát hiện vàng được chôn dưới đất. Xin hỏi trong trường hợp này vàng thuộc về em tôi hay thuộc về Nhà nước?”

Giải đáp câu hỏi trên, TS Nguyễn Phương Thảo – Trưởng Bộ môn Luật Dân sự, Trường Đại học Luật TP.HCM – cho biết, việc xác định quyền sở hữu đối với vàng được phát hiện khi đào móng nhà phải căn cứ vào quy định của Bộ luật Dân sự năm 2015, cụ thể là chế độ pháp lý đối với vật chôn giấu, bị vùi lấp và tính chất của tài sản được tìm thấy.

Theo TS Thảo, Điều 229 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ: người phát hiện tài sản bị chôn, giấu, bị vùi lấp hoặc chìm đắm có nghĩa vụ thông báo hoặc trả lại ngay cho chủ sở hữu. Trường hợp không xác định được chủ sở hữu thì phải thông báo hoặc giao nộp cho UBND cấp xã hoặc công an cấp xã nơi gần nhất, hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác theo quy định của pháp luật.

“Như vậy, người phát hiện tài sản không được tự ý chiếm giữ mà phải giao nộp cho UBND cấp xã nơi gần nhất. Sau khi trừ các chi phí hợp lý cho việc bảo quản, người phát hiện sẽ được hưởng một phần giá trị của tài sản, phần còn lại thuộc sở hữu Nhà nước”, TS Thảo nêu rõ nguyên tắc chung.

Phân tích cụ thể trường hợp đào móng nhà phát hiện vàng, TS Nguyễn Phương Thảo cho biết có hai tình huống pháp lý cần xem xét.

Thứ nhất, nếu số vàng được phát hiện không phải là di vật, cổ vật hoặc bảo vật quốc gia theo quy định của Luật Di sản văn hóa và có giá trị nhỏ hơn hoặc bằng mười lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định (hiện mức lương cơ sở là 2.340.000 đồng/tháng), thì toàn bộ số vàng này thuộc quyền sở hữu của người phát hiện.

Trường hợp giá trị vàng lớn hơn mười lần mức lương cơ sở, người phát hiện sẽ được hưởng giá trị tương đương mười lần mức lương cơ sở và 50% giá trị của phần vượt quá mức này; phần giá trị còn lại thuộc về Nhà nước.

Theo TS Thảo, quy định trên thể hiện rõ nguyên tắc pháp lý quan trọng: quyền sử dụng đất không đồng nghĩa với quyền sở hữu đối với tài sản chôn giấu trong lòng đất. Do đó, dù vàng được phát hiện trong phần đất thuộc quyền sử dụng hợp pháp của cá nhân, người phát hiện cũng không đương nhiên sở hữu toàn bộ tài sản mà chỉ được hưởng phần giá trị theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền.

Thứ hai, nếu số vàng phát hiện được là di vật, cổ vật hoặc bảo vật quốc gia, thì áp dụng khoản 2 Điều 229 Bộ luật Dân sự 2015. Theo đó, toàn bộ tài sản này thuộc sở hữu Nhà nước. Quy định này phù hợp với Luật Di sản văn hóa năm 2024. Người phát hiện trong trường hợp này sẽ được xem xét khen thưởng bằng tiền theo quy định của pháp luật.

Từ các quy định nêu trên, có thể khẳng định rằng vàng được chôn dưới đất và được phát hiện khi đào móng làm nhà không mặc nhiên thuộc về chủ nhà. Việc xác lập quyền sở hữu phụ thuộc vào giá trị của tài sản và việc vàng đó có phải là di vật, cổ vật hay không. Trong mọi trường hợp, người phát hiện đều có nghĩa vụ thông báo và giao nộp cho cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo đúng quy định pháp luật.